Zamir Türleri
1. Şahıs Zamirleri
2. Dönüşlülük zamiri
3. İşaret zamirleri
4. Belgisiz zamirler
5. Soru zamirleri
6. İlgi zamiri
7. İyelik zamiri
Zamir: İsmin yerini tutabilen, isim gibi kullanılabilen, isim ya da eklerdir. Zamirler İsim soyludur.
Cümlede isim gibi kullanılabilirler.
Tekil ve çoğul şekilleri vardır.
Cümlede tek başlarına görev üstlenebilirler.
1.Şahıs Zamiri
Şahıs (kişi) isimlerinin yerine kullanılan zamirlerdir: ben, sen, o, biz, siz, onlar, bizler, sizler.
Şahıs zamirleri sadece insan ismi yerine kullanılır.
Ayrıca ben ve sen zamiri yönelme hal eki (-a ve -e) eki alarak “bana” ve “sana” olabilir. Bunlar da kişi zamiri kabul edilir.
“Kendi” sözcüğü de bir şahıs zamiridir. İki ismi olan bu zamir sınavlarda genellikle “dönüşlülük” ismi ile gelmektedir.
Zamirler tamlayan eki (ilgi hâl eki)ni alabilirler; iyelik eklerini almazlar.
Bu durumda şahıs zamirleri tamlamalarda ancak tamlayan olarak kullanılabilirler.
Bu tamlamalarda sonradan tamlayan düşebilir. Çünkü tamlanandaki iyelik ekleri zaten şahıs anlamı taşımaktadır:
ceketim, bilgisayarını, poşeti, evimiz, bahçeniz gibi.
Örnekler:
Benim ceketim, senin bilgisayarın, onun poşeti, bizim evimiz, sizin bahçeniz, onların evleri, bizlerin notları, sizlerin daveti…
Örnek cümleler:
Benim telefonumun şarjı bozulmuş.
Onlar birkaç hafta önce bize geldi.
Siz soruları hazırlayın ben de cevapları bulayım.
Biz, ona doğum günü hediyesi alamadık.
2.Dönüşlülük Zamiri
Şahısları pekiştirir ve eylemdeki işin, özne tarafından bizzat yapıldığını bildiren zamirdir. Şahıs (kişi) zamiri olarak da bilinir.
Dönüşlülük zamiri “kendi”dir.
Bu zamir diğer zamirlerden farklı olarak bütün iyelik eklerini alabilir.
- Kendi-m
- Kendi-n
- Kendi-si-n-i
- Kendi-miz
- Kendi-niz
- Kendi-leri
Örnekler:
Bu güzel yemeği ben kendim yaptım.
Kendi kendine konuşuyor.
Müdür bey kendisi bizzat imzalamış.
Sen kendisine bu konuyu iletirsin.
3.İşaret Zamiri
İsimlerin yerini işaret yoluyla tutan zamirlerdir.
İnsan ismi dışında kalan hayvan, bitki, cansız varlık isimleri yerine kullanılır.
Başlıca işaret zamirleri şunlardır: “bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki, bura, şura, ora, burası, şurası, orası, böylesi, şöylesi, öylesi…”
İyelik eki almazlar; isim hâl eklerini alabilirler. Dolayısıyla isim tamlamalarında ancak tamlayan olabilirler.
Örnekler:
bundaki, burada, onlarla, şundan, ötekiler…
bunun ucu, buranın nemi, şuranın kıyısı…
Örnek cümleler:
Onu dün gece çöp kenarında bulup, tamir etmek için aldım.
Öteki bozuk çıktı.
Orası söylendiği gibi güzel değildi.
Burası fena değil bence.
Bunu kim sildi?
Öylelerinden her zaman korkarım.
Bunu buruşturup sen mi bozdun?
Bu, ötekinden daha kolay.
Zamir ve sıfatlar birbirine karıştırılmaktadır. Ayırt etmek için ismin yerini mi tutuyor, ismi niteliyor mu ya da belirtiyor mu incelememiz gerek.
Zamirler ismin yerini tutar; sıfatlar ise isimle birlikte kullanılır.
Birkaç örnek üzerinden ayırt edelim:
Ötekini bana kes. >zamir.
Öteki ceketi ver. > sıfat
Beriki sende kalsın. > zamir
Beriki not sende mi? > sıfat
Bu, insanı sinir eder. >zamir
Bu işler zordur. >sıfat
4.Belgisiz Zamir
Birden fazla ismin yerini tutan kaç kişi (tane) olduğu ya da hangi ismin yerini tuttuğu belli olmayan zamirlerdir. Sıfattan ayıran kısım çoğu, belgisiz sıfatlara çekim eki (3. şahıs iyelik ekleri) getirilerek yapılır.
Belgisiz sıfattan ayrılan kısmı: “birkaç-ı, bazı-ları, bir-i, pek çok-u, pek az-ı, bazı-sı, tüm-ü, bütün-ü, bir kısm-ı, her bir-i, başka-sı, hiçbir-i…”
“biri, birisi, bir kısmı, hepsi, kimi, kimisi, kimileri, bütünü, tümü, tamamı, herkes, kimse, hiç kimse, çoğu, bazısı, bazıları, birkaçı, birazı, birçoğu, başkası, her biri, şey, falan…”
Örnekler:
Hepsi sınavdan yüksek almış.
Tümü çok güzeldi.
Kimileri pırasa sever kimileri brokoli.
Bazısı proje ödevini matematikten aldı.
Bir kısmı voleybola bir kısmı basketbol kursuna yazıldı.
5.Soru zamiri
Soru yoluyla isimlerin yerini tutan zamirlerdir. Cümledeki soru anlamı soru zamirleriyle de sağlanır. Soru bildiren sözcük bir isimden önce kullanıyorsa soru sıfatı; bir ismin yerini tutuyorsa soru zamir olur. Sorulara cevap vererek de zamir olup olmadığını kavrayabiliriz. Cevabımız isim ise soru zamiridir. Örneğin: Akşama ne yaptın? Makarna gibi.
“ne, kim, hangisi, nere, kaçı vb.”
Örnekler:
Marketten ne aldın?
Bunları sana kim söyledi?
6.İlgi zamiri “-ki”
Ek halinde olan zamirdir. İlgi zamiri Türkçe’de aitlik bildirir. Bu ek ismin yerini tutarak zamir olarak kullanılabilir.
Belirtili isim tamlamasında tamlananın yerine kullanılır.
- Tamlayan eklerinin üzerine gelir.
- Eklendiği kelimeye bitişik yazılır ve bir ismin yerini tutar.
- Büyük ve küçük ünlü kurallarına uymaz; sadece -ki şekli vardır.
Örnekler:
benim arabam > benimki
onun işi > onunki
senin çantan > seninki
ders konuları > dersinki
evin anahtarı > evinki
senin elbiselerin > seninkiler
bahçenin taşları > bahçeninki
7.İyelik zamiri
İyelik eki olarak da bilinir. İsim tamlamasında tamlayanın kullanılmadığı yerlerde tamlanandaki bu eklere iyelik eki denir.
Bu ekler: -(i)m, -(i)n, -(s)i, -(i)miz, -(i)niz ve -leri’ dir.
- kalem-im, kalem-in, kalem-i, kalem-imiz, kalem-iniz, kalem-leri
- koli-m, koli-n, koli-s-i, koli-miz, koli-niz, koli-leri