Fiillerin özne ve nesneye bağlı olarak kazandığı anlama ve girdiği biçime çatı denir.
Çatı sadece fiil cümlelerinde aranır, isim ve isim soylu (zamir, sıfat, edat vb.) cümlelerinde çatı özelliği aranmaz.
Fiiller, özne ve nesne alıp almamalarına; belirtilen işin nasıl yapıldığına, işten nesnenin ve öznenin nasıl etkilendiğine göre çatılar ayrılırlar.
ÖZNELERİNE GÖRE FİİLLER (ÖZNE-YÜKLEM İLİŞKİSİ)
Özne yüklem ilişkisinde fiilin bildirdiği işi kimin yaptığı önemlidir. Öznelerine göre fiiller ikiye ayrılır:
1.ETKEN FİİL
Öznesi gerçek özne olan fiillere denir. Cümle içerisinde açık ve gizli özne olarak bulunabilir.
Dilimizde tüm fiiller kök hâlindeyken etkendir.
Bu fiiller geçişli de olabilir geçişsiz de olabilir.

Örnekler:
İşe her gün yürüyerek gidiyormuş. (Gizli özne /o)
Sude, kütüphanede çalışmayı çok seviyor. (Açık özne)
Evde yemekleri genellikle ben yaparım. (Açık özne / ben)
Ağaçlar sonbaharın gelişiyle yapraklarını döktü. (Açık özne)
Son günlerde sürekli yağmur yağıyor. (Açık özne)
Azı dişlerimden ikisi çürümüş. (Açık özne)
Bu dağlarda sayısız hayvan yaşar. (Açık özne)
Pamuk şeker hep çocukluğumu hatırlatır bana. (Açık özne)

2.EDİLGEN FİİL
Öznesi gerçek özne olmayan, yüklemde bildirilen işin kimin tarafından yapıldığı açıkça söylenmeyen ve öznesinin yapılan işten etkilendiği fiillere denir.
Edilgen fiiller mutlaka ‘l’ ve ‘n’ eklerinden birini alır.
Bu tür fiillerin öznesi sözde öznedir.

Bazı cümlelerde işi yapan “tarafından” sözüyle ya da “-ce” ekiyle belirtilebilir.

Örnekler:
Okulun tüm sınıfları temizlenmiş. (Kimin temizlediği bilinmiyor / sözde özne)
Düğün için tüm hazırlıklar tamamlandı. (Sözde özne)
Bulaşıklar bir bir yıkandı. (Sözde özne)
Bayrağımız göndere çekildi. (Sözde özne)
Hırsızlar yakalandı. (Sözde özne)
Dosyalar titizlikle düzenlendi. (Sözde özne)
Ramazan’da ihtiyaç sahiplerine erzak dağıtıldı. (Sözde özne)

Uyarı:
Yüklemde ‘-l’ ve ‘-n’ eklerini alan her fiil, edilgen olmaz.

Örnek:
Seni aramızda gördüğüme sevindim. (Gizli özne)
Kadın sevdiğine sıkı sıkı sarıldı. (Açık özne)
B. NESNELERİNE GÖRE FİİLLER (NESNE- YÜKLEM İLİŞKİSİ)
Fiilerin nesne alıp almamasına göre incelenmesidir. Fiiller nesnelerine göre ikiye ayrılır:
1. GEÇİŞLİ FİİL
Nesnesi olan ya da nesne alabilen fiillere geçişli fiil denir. Yükleme sorulan ‘Ne, neyi, kimi?’ sorularına geçişli fiil yanıt verir.
Ayrıca cümlede yükleme ‘onu’ sözcüğü getirdiğimizde anlamlı oluyor ise geçişli fiil olur.

Örnekler:
Annem yıkadığı ıspanakları pişirdi. (Nesne var, onu pişirdi)
Çantasını arabada unuttu. (Nesne var, onu unuttu)
Her akşam bir bardak süt içmeliyiz. (Nesne var, onu içmeliyiz)
Sabah metroyu kaçırdı. (Nesne var, onu kaçırdı)
Kediyi ağaçtan kurtardık. (Nesne var, onu kurtardık)
Marketten bol bol meyve ve sebze aldı. (Nesne var, onu aldı)

2. Geçişsiz Fiil
Nesne almayan fiillere geçişsiz fiil denir. Yükleme sorulan ‘Ne, neyi, kimi?’ sorularına cevap vermeyen fiillere geçişsiz fiil denir.
Ayrıca cümlede yükleme ‘onu’ sözcüğü getirdiğimizde anlamsız oluyor ise geçişsiz fiil olur.

Örnekler:
Ali Bey, birazdan burada olur. (Nesne yok)
Bursa’ya bayadır gelmiyordum. (Nesne yok)
Sabahlara kadar ağladı. (Nesne yok)
Sakatlanınca futbola uzun süre ara verdi. (Nesne yok)
Olayın şokunda olan çocuk durmaksızın ağlıyordu. (Nesne yok)